Prawo

Trwałość projektu współfinansowanego z funduszy europejskich
2013-03-15
Trwałość projektu współfinansowanego z funduszy europejskich
Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej w maju 2004 r., stanowiło milowy krok w rozwoju gospodarczym, społecznym i kulturowym. Dało nam możliwość uczestnictwa w realizacji wspólnotowej polityki spójności, mającej na celu zapewnienie harmonijnego rozwoju całego terytorium Wspólnoty, w ramach działań prowadzących do zmniejszania dysproporcji w poziomach rozwoju jej regionów. Tym samym przyczyniło się do wzmocnienia spójności gospodarczej, społecznej
i terytorialnej Unii, poprzez odpowiednie ukierunkowanie działań realizowanych w ramach polityki spójności oraz dzięki wsparciu finansowemu Funduszy Europejskich. Polska otrzymała szansę na odrobienie zaległości rozwojowych oraz na znaczne przyspieszenie procesów zmierzających do osiągnięcia konwergencji z innymi krajami Wspólnoty.

Możliwość pozyskania dofinansowania dla szerokiego spektrum projektów z funduszy unijnych, zarówno w okresie przedakcesyjnym jak i w trakcie perspektywy finansowej 2004-2006 i 2007-2013 (a w tym ze środków Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko), spowodowała ogromną determinację potencjalnych beneficjentów. Chęć otrzymania dofinansowania za wszelką cenę często przesłania rzetelną analizę przedsięwzięcia. Trzeba bowiem pamiętać, że otrzymanie dotacji to dopiero początek długiej i wyboistej drogi, na końcu której projekt musi być zrealizowany, rozliczony, a potem należy jeszcze utrzymać jego trwałość. Ponieważ ten ostatni aspekt traktowany jest często po macoszemu, a ma istotny wpływ na losy projektu i beneficjenta, będzie przedmiotem niniejszego artykułu.

Prawo polskie nie reguluje kwestii trwałości projektu, podstawę prawną stanowią rozporządzenia Rady Unii Europejskiej. W odniesieniu do projektów perspektywy finansowej 2007-2013, zagadnienie trwałości reguluje art. 57 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006, który stanowi ,że państwo członkowskie lub instytucja zarządzająca zapewniają, aby operacja finansowa obejmująca inwestycje w infrastrukturę lub inwestycje produkcyjne zachowała wkład funduszy wyłącznie, jeżeli w terminie pięciu lat od jej zakończenia nie zostanie poddana zasadniczej modyfikacji wynikającej ze zmiany charakteru własności infrastruktury albo z zaprzestania działalności produkcyjnej. W umowach o dofinansowanie znajduje się zapis mówiący o zobowiązaniu beneficjenta do zapewnienia trwałości projektu zgodnie z zapisami przywołanego powyżej Rozporządzenia, po rygorem obowiązku zwrotu środków oraz obowiązku niezwłocznego informowania Instytucji Wdrażającej o wszelkich okolicznościach mogących powodować zasadniczą modyfikację projektu. Jednocześnie dokonanie zasadniczej modyfikacji projektu, w rozumieniu art.57 ust.1 Rozporządzenia 1083/2006 stanowi podstawę rozwiązania umowy. Pięcioletni okres trwałości projektu, liczony od jego zakończenia, może być skrócony do 3 lat w przypadku współfinansowania w ramach projektu inwestycji lub miejsc pracy utworzonych przez małe i średnie przedsiębiorstwa. W przypadku określenia terminu trwałości sprawa jest oczywista, natomiast problemy interpretacyjne mogą pojawić się przy definicji „znaczącej modyfikacji”, z uwagi na sposób zredagowania istniejących w przedmiotowym zakresie przepisów. Artykuł 57 Rozporządzenia (WE) 1083/2006, wskazuje na dwie przesłanki związane z utrzymaniem trwałości – zostanie ona utrzymana jeśli projekt nie zostanie poddany zasadniczej modyfikacji wynikającej: ze zmiany charakteru własności elementu infrastruktury, albo z zaprzestania działalności produkcyjnej i mającej wpływ na charakter lub warunki realizacji operacji lub powodującej uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo lub podmiot publiczny.

W dwóch głównych zasadach mieszczą się tak naprawdę cztery warunki. Z ich interpretowania łącznego bądź rozłącznego wynikają problemy mogące mieć wpływ na losy projektu i beneficjenta. Należy, zatem przede wszystkim zwrócić uwagę na spójniki znajdujące się pomiędzy poszczególnymi grupami i fragmentami przytoczonej części przepisu. W pierwszej grupie, aby modyfikacja spełniała kryteria art.57 ust.1 akapit 1 Rozporządzenia 1083/2006, musi wynikać albo ze zmiany charakteru własności elementu infrastruktury albo zaprzestania działalności produkcyjnej. Jeżeli nie wystąpi żaden z tych czynników, wykluczone jest powstanie „zasadniczej modyfikacji”. W konsekwencji takiej sytuacji bezprzedmiotowe jest sprawdzanie wpływu na charakter lub warunki realizacji operacji, jak również weryfikacja wystąpienia korzyści i tego, czy była ona uzasadniona. Grupa druga określa natomiast cechy gatunkowe, które nosić powinny zachowania opisane powyżej, aby zaistniałą modyfikację można było uznać za niedozwoloną w świetle art.57 Rozporządzenia 1083/2006. Wniosek ten wynika z tego, iż pomiędzy fragmentami grupy 1 i grupy 2 umieszczony został spójnik „i”. Pomiędzy samymi fragmentami grupy 2 umieszczony został spójnik „lub”, co sugeruje, że niedozwolone jest takie zachowanie z grupy 1, które albo ma wpływ na charakter lub warunki realizacji operacji, albo powoduje uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez beneficjenta, albo jedno i drugie. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że art.57 Rozporządzenia 1083/2006 mówi o „nieuzasadnionej korzyści”,
co oznacza, że w przypadku, gdy spełniony jest jeden z warunków, o których mowa w grupie 1 lecz występująca korzyść nie ma charakteru nieuzasadnionej, naruszenie zasady trwałości nie ma miejsca. Przytoczony powyżej sposób podejścia został potwierdzony przez Komisję Europejską podczas 20 posiedzenia COCOF, które odbyło się w Brukseli, w dniach 24-25 września 2008r.

Zaprzestanie działalności produkcyjnej także będzie wpływać na charakter lub warunki realizacji operacji w sposób, który pozwala stwierdzić, iż operacja została poddana niedozwolonej zasadniczej modyfikacji. W związku z tym, jeżeli nastąpiło zaprzestanie produkcji, najprawdopodobniej nie zachowano także trwałości projektu. Występuje tu jednak wyjątek. Nowelizacja Rozporządzenia nr 1083/2006 z 16 czerwca 2010 r. objęła artykuł 57 w zakresie przesłanki zaprzestania działalności produkcyjnej- ustalono, że naruszenie zasady trwałości nie następuje w przypadku „ operacji poddanej zasadniczej modyfikacji w wyniku zaprzestania działalności produkcyjnej spowodowanej upadłością niewynikającą z oszukańczego bankructwa „. Podobnie, jeśli zmiana charakteru własności elementu infrastruktury wpływa na charakter operacji lub warunki jej realizacji, stwierdzić należy, iż zasada trwałości nie zostaje zachowana, bowiem już sam wpływ na charakter operacji lub na warunki jej realizacji umożliwia podjęcie procedury odzyskiwania środków. Podkreślić należy, iż na gruncie prawa polskiego oraz regulacji unijnych brak jest definicji terminu „ zmiana charakteru własności”.
Komisja Europejska wskazuje na konieczność szerokiego rozumienia tego pojęcia. Poprzez „własność” należy rozumieć przysługujące podmiotom prawo rzeczowe, czyli prawo o charakterze cywilnoprawnym, które obejmuje pełny zakres uprawnień wobec rzeczy. Prawo własności obejmuje „pełnię władzy” właściciela nad jego rzeczą. Własność należy do praw majątkowych, zatem jego funkcja polega na bezpośredniej realizacji interesów ekonomicznych uprawnionego. Za zmianę charakteru własności uznaje się prawne jej przeniesienie na inny podmiot. Pojęcie to odnosi się do przekształceń polegających na zmianach w strukturze własnościowej określonego podmiotu, ale rozumiane jest także, jako zmiana własności elementu projektu. Nie stanowi natomiast zmiany charakteru własności zmiana formy organizacyjno-prawnej przedsiębiorstwa. Także obciążenie ograniczonym prawem rzeczowym nie musi automatycznie stanowić zmiany charakteru własności jak również czynności ustanawiające prawa o charakterze względnym.

Nieco inną interpretację trwałości projektu znajdujemy w „Krajowych wytycznych dotyczących kwalifikowania wydatków w ramach funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w okresie programowania 2007-2013”. Należy jednak mieć na względzie, że w umowie o dofinansowanie, m.in. dla projektów Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko znajduje się zapis, który mówi o konieczności stosowania omawianego rozporządzenia Rady WE.

Spełnienie obowiązku zachowania trwałości projektu podlega monitoringowi i kontroli. Obecnie większość projektów znajduje się na etapie znacznego zaawansowania lub dobiega końca. Dlatego też zasady dotyczące utrzymania trwałości projektów nabierają coraz większego znaczenia. Kwota środków związanych z tymi elementami projektu, które zostały poddane znaczącej modyfikacji, traktowana jest jako nieprawidłowość. Przyznane wcześniej fundusze na realizację projektu uznaje się za kwotę nienależnie wypłaconą i podlegają one procedurze nakładania korekty finansowej. Zgodnie ze stanowiskiem KE, w przypadku naruszenia zasady trwałości należy stosować korektę finansową proporcjonalnie do charakteru i wagi naruszenia oraz proporcjonalnie do strat finansowych. Wysokość korekty powinna również uwzględniać, w jakim stopniu beneficjent wypełnił zobowiązania utrzymania inwestycji przez okres wskazany w umowie. Ponieważ zbliżamy się do momentu, kiedy kontrola może zapukać do naszych drzwi, czas pomyśleć, co stanie się z projektem po jego zakończeniu i jeszcze raz przeczytać , co napisane zostało, m.in. w niniejszym artykule.
 
Autor:  DS



 
  • Lorem
  • Lorem2
  • Lorem3
  • Lorem4
  • Lorem5
  • Rohre Direct
  • Rury.com.pl
  • Eltrans